Novi doprinos istraživača sa UCG naučnoj monografiji uglednog međunarodnog izdavača Elsevier
Doc dr Aleksandra Klisić, docent na predmetu Medicinska biohemija, specijalista kliničke biohemije i subspecijalista laboratorijske endokrinologije, dr Maša Ždralević, naučni saradnik na Institutu za napredne studije i Šef Laboratorije za molekularnu medicinu na Medicinskom fakuletu UCG, i dr Sanja V. Gluščević, doctorand i ljekar specijalista neurology u Kliničkom centru Crne Gore, koautori su tri poglavlja u najnovijem izdanju knjige „Reactive Oxygen Species in Cardiometabolic Syndrome, Neuronal Diseases and Cancer: From Bench to its Potential Therapeutics“, objavljene od strane renomiranog međunarodnog izdavača Elsevier (link ka knjizi). Ova savremena monografija predstavlja sveobuhvatni pregled najnovijih saznanja o ulozi reaktivnih vrsta kiseonika (ROS) u razvoju i progresiji metaboličkih, neuroloških i malignih bolesti. Poseban akcenat stavljen je na molekularne mehanizme oksidativnog stresa, biomarkere i mogućnosti ciljane terapijske intervencije, te se ova monografija pozicionira kao referentno djelo u savremenim biomedicinskim istraživanjima. Publikacija okuplja eminentne naučnike iz različitih oblasti biomedicine i predstavlja značajan doprinos globalnoj naučnoj zajednici.
U okviru poglavlja „Suplementacija antioksidansima i kardiometabolički sindrom” jedan od autora, doc. dr Aleksandra Klisić, ističe ulogu oksidativnog stresa i inflamacije u nastanku i razvoju kardiometaboličkih poremećaja, kao što su gojaznost, masna bolest jetre udružena sa metaboličkom disfunkcijom, hipertenzija, dijabetes melitus tip 2, sindrom policističnih jajnika, kardiovaskularne bolesti, hronična bolest bubrega, navodeći toksično dejstvo prekomjernog stvaranja reaktivnih vrsta kiseonika/slobodnih radikala, što dovodi do strukturnih i funkcionalnih oštećenja biomolekula koji čine osnovu ovih poremećaja. Razmatrana je uloga antioksidanasa, njihov mehanizam djelovanja i terapijski potencijal u kardiometaboličkim poremećajima, ističući da intervencije usmjerene na smanjenje oksidativnog stresa i inflamacije, uključujući promjene životnih navika, kao što je ishrana bogata antioksidansima i redovna fizička aktivnost, kao i farmakološki tretmani (antioksidansi), mogu pomoći u ublažavanju neželjenih efekata kardiometaboličkog sindroma i doprinijeti poboljšanju kvaliteta života.
U poglavlju “ROS i rani stadijumi raka (razvoj raka)”, dr Ždralević kao jedan od ko-autora razmatra savremeno razumijevanje kompleksne uloge ROS u inicijaciji i ranoj fazi karcinogeneze. Prikazan je istorijski razvoj koncepta oksidativnog stresa – od prvih opažanja toksičnih efekata kiseoničnih radikala, preko otkrića ključnih antioksidativnih enzima, do savremenog shvatanja redoks regulacije i signalizacije. Poseban akcenat stavljen je na razlike u poluživotu i reaktivnosti pojedinačnih ROS molekula, što objašnjava selektivnost njihovih bioloških efekata i kompleksnost odgovarajućih zaštitnih mehanizama. Nadalje, obrađeni su ključni intracelularni izvori ROS u (pre)kancerskim ćelijama i predstavljeni dokazi iz eksperimentalnih i genetičkih modela koji potvrđuju direktnu povezanost ROS sa inicijacijom tumora. Analizirani su genetski, epigenetski i signalni nivoi djelovanja ROS, pri čemu je pokazano da upravo njihova sposobnost da istovremeno djeluju kao regulatori ćelijskog homeostatskog balansa i induktori genomske nestabilnosti predstavlja ključni element u razumijevanju početnih koraka tumorigeneze. Zaključna razmatranja naglašavaju potrebu za daljim istraživanjima prostorno-vremenske dinamike ROS u tumorskoj mikrosredini i njihove interakcije sa metaboličkim i imunološkim putevima. Ovakav pristup otvara mogućnosti za razvoj terapijskih strategija usmjerenih na preciznu modulaciju ROS nivoa, bilo kroz podizanje do citotoksičnog praga ili kroz inhibiciju pro-onkogenih signalnih mreža.
U okviru poglavlja "Molekularni mehanizmi reaktivnih vrsta kiseonika kod neurodegenerativnih bolesti", autorka dr Sanja V. Gluščević je analizirala ključnu ulogu oksidativnog stresa u razvoju neurodegenerativnih bolesti poput Alzheimerove, Parkinsonove bolesti i amiotrofične lateralne skleroze. U poglavlju je opisano kako prekomjerna proizvodnja slobodnih radikala oštećuje neurone putem oksidacije lipida, proteina i DNK, uzrokujući na kraju i smrt samih ćelija. Ističu se faktori koji neurone čine podložnijim oštećenjima, kao i izazovi u razvoju antioksidativnih terapija. Poglavlje nudi i kritički osvrt na potencijalne strategije za prevazilaženje ovih prepreka, uključujući modulaciju ROS proizvodnje i jačanje unutrašnjih antioksidativnih sistema.
Učešće dr Aleksandre Klisić, dr Maše Ždralević i dr Sanje Gluščević u ovako značajnom međunarodnom projektu potvrđuje istraživačku izvrsnost i međunarodnu prepoznatljivost kadra UCG. Njihov doprinos jača prisustvo naše akademske zajednice na globalnoj naučnoj sceni i predstavlja dodatni podsticaj za budući istraživački rad u oblasti biomedicine.